3. kafli : Peningahávaðinn
Listasafn A.S.Í. 14. maí – 5. júní 2005

Rof í það þekkta
– Myndlist Libiu Castro & Ólafs Ólafssonar

Lagabókstafur á sér ekkert sjálfstætt líf. Hann er og verður dauður. Það sama gildir um allar reglur, sagðar og ósagðar, sem mennirnir reyna að koma sér upp. Það er aðeins í rýminu sem forskriftir okkar mannanna að hegðun og hugsun verða til, í samskiptum okkar í því rými sem við deilum. Með því að brjóta (eða beygja) það viðtekna lífgum við upp reglusetninguna, því ef allir færu sömu leiðir þyrfti reglna ekki við. Hið óvænta gerir lífið bærilegt.
Eitt þeirra takmarka sem Ólafur Árni Ólafsson (f. 1973 í Reykjavík) og Libia Pérez de Siles de Castro (f. 1970 í Málaga) setja sér í list sinni er að gera þá togstreitu sem kraumar undir niðri í öllu mannlegu samfélagi að einhverju leyti sýnilega. En um leið fara þau alls ekki endilega fram á að þessi togstreita verði okkur skiljanleg, það er þeim sem upplifir gefið eftir að reyna að ráða í. Það að opinbera hreyfikrafta mannlegs samfélags er göfugt takmark sem auðvitað næst aldrei að fullu, en með þrotlausri hugmyndavinnu og rannsóknarvinnu er hægt að færast nær ósnertanlegu takmarkinu. Endastöðin er þannig e.t.v. fyrir hendi en að henni verður aldrei komið.
Grunnurinn í listsköpun Ólafs og Libiu er alltaf sá staður þar sem listamennirnir dvelja hverju sinni. Verk þeirra minna um margt á aðferðir trúbadorsins sem spinnur í sífellu sögur úr umhverfi sínu og menningu inn í listrænt ferðalag sitt. Þau setja sig inn í umhverfið, greina það, átta sig á hrynjandi þess og reglum, og lífsmynstri íbúanna. Ekki ólíkt vísindamönnum á sviði mannfræðinnar beita þau fyrir sig meðulum vettvangsrannsóknarinnar. Þeim rannsóknum er ætlað að virka sem spegill á umhverfið og segja þeim sem þar búa sitthvað um breytingar og stefnu þess. Daglegt líf sitt og samskipti sín við íbúa í hinu nýja umhverfi fella þau saman við list sína, svo mjög að oft er erfitt að koma auga á landamærin þar á milli. Þannig kemur minni og reynsla utanaðkomandi einstaklinga inn í „listleikinn“ og tekst á við reynslu og upplifanir listamannanna. Þau setja sig í spor innflytjandans sem þarf að hefja líf frá grunni í nýju landi, en eru um leið meðvituð um þær hefðir og sérvisku sem þrífast fyrir.
Síðan hefjast þau handa við uppsetningu „leikvallarins“, svæðisins þar sem myndlistin er samsett og framin, í því rými sem þeim stendur til boða hverju sinni en láta þó útveggi þess ekki stoppa sig. Af þeim sökum á list þeirra oftar en ekki til að flæða út úr rýminu, út á götu og inn í það sem við álítum daglegt líf. Utan við hið eiginlega listrými þurfa listamennirnir að taka mið af annars konar reglusetningu og lögmálum. Þannig setja Ólafur og Libia sig í stellingar þess sem kemur nýr inn í óþekkta sneið veruleikans, eins og á við um innflytjandann eða „nýbúann“. Gjörningurinn er einnig aldrei langt undan og listamennirnir ljá verkinu oftar en ekki sína eigin persónu.
Í verkum sínum tala þau markvist út fyrir hinn oft lokaða heim samtímamyndlistarinnar og sækjast eftir því að leiða saman ólíkar en móttækilegar manneskjur í því list-auðgaða rými sem þau skapa í hvert skipti sem sýning er undirbúin. „Kunnátta“ þess sem telur sig skilja myndlist er ekkert endilega honum til framdráttar því listrýmið heppnast best þegar ólíkar manneskjur skynja og prófa innan þess. Vonast er eftir þátttöku gestsins og reynt er að umbreyta skynjun hans á einhvern hátt. Til þess að þetta takist verður formið og framsetningin að vera spennandi og hafa stingandi brodd, sem oft suðar pólitískum undirtónum, en hið ósagða í rýminu skiptir oft meira máli en það sem auðsætt er. Rýmið lifir nánast sjálfstæðu lífi (andar, vex, umbreytist og hrörnar) eftir að listamennirnir hafa undirbúið það.
Nýr veruleiki verður til í listrými Ólafs og Libiu. Lokaður en um leið opin veruleiki, ókunnugur og kunnuglegur. Veruleiki sem er fullur af möguleikum þrátt fyrir að byggjast á innri reglum. Reglur eru á endanum ávallt umdeilanlegar og geta bæði bognað og brotnað.

Guðni Tómasson